Kroz bezmalo odsustvo ornamentike, njihovu ulogu preuzimaju konstruktivni elementi, tragovi oplate na betonu, masivni čelični elementi i staklene, gotovo reflektujuće površine.
Snaga društvenih, socijalnih i ekonomskih okolnosti u kojima su ovi objekti nastajali direktno su se mogle isčitavati na tim glomaznim, preuveličanim objektima i njihovim detaljima, ako se uopšte mogu nazvati detaljima- brutalistički stil je eksplicitno strgnuo sve detalje, male arhitektonske forme i ornamentiku sa svojih fasada, ali i enterijera.
Grandiozno izvirući među šarenilom gradskih jezgara, ove su tvorevine nedvosmisleno pripovijedale o jednom istorijskom trenutku koji je izazivao estetiku lijepog, i pozivao posmatrače da konačno uvide čovjekovu pobjedu nad prirodom i dotadašnjem društvenom poretku.
Njihova agresivna snaga upravo se ogleda u disonanci sa svojom okolinom, bila ona sačinjena od urbanog gradskog jezgra ili šume, drveća, parka.
Povratak brutalizma kao savremenog arhitektonskog stila uveliko se dešava, pogotovo u zemljama južne Amerike, gdje možda nikada nije ni nestao u potpunosti. Međutim, on se sada vraća sa jednim karakterističnim „plot twist“-om: eko-brutalizmom. Kakav bi to povratak bio ako nije zasnovan na ekološki osviješćenoj dinamici, u kojoj novi brutalistički projekti uključuju bioekološku održivost, i to kroz angažovanje zelenih krovova i fasada, intenzivnog zelenila u integrisanim žardinjerama, i uopšte zelenila kao sastavnog dijela arhitektonskog izraza? Baš na ovakvim građevinama zelenilo djeluje kao nova fasada, koja ublažava, olakšava to teško brutalističko nasljeđe.
U tom smislu, eko brutalizam je osporavan i viđen kao način da se zelenilom zamaskira neopravdana upotreba betona, i neekonomičnost ovih građevina. Međutim, upotreba zelenila kao vida mitigacije nije nepoznata, čak je i veoma korišćen alat u 3D prikazima, gdje okolni nepoželjni objekti prosto nestaju iza drveća koje zapravo ne postoji.
Iako još uvijek nedefinisan u potpunosti kao pojam, eko-brutalizam izaziva izrazito oprečna mišljenja. Neki ga vide kao savremeni, osviješćeni odgovor modernog doba na izazove klimatskih promjena i iskorišćavanja prirodnih resursa, opravdavajući ga novim pristupom koji treba da osigura dugoročnu održivost a ne samo održanje. Jedan od njegovih pristalica, arhitekta koji i sam stvara ovakve građevine Čed Openhejm, navodi: „Eko-brutalizam je protivotrov za raskoš i razmetljivost koji su definisali arhitekturu posljednjih godina. Radi se o korišćenju sirovina na način koji je pošten i bez ukrasa, i koji odražava posvećenost održivosti i energetskoj efikasnost“. Njegove građevine dizajnirane u brutalističkom stilu inkorporiraju elemente održive arhitekture, kao što su solarni paneli, sistemi za sakupljanje i iskorišćavanje kišnice, prirodna ventilacija, kako bi se smanjio negativni uticaj na životnu sredinu. Međutim, beton kao primarno korišćen materijal ostvaruje izuzetno loš uticaj na životnu sredinu, jer se pri njegovoj proizvodnji oslobađaju značajne količine ugljen-dioksida.
U tom smislu, eko brutalizam je osporavan i viđen kao način da se zelenilom zamaskira neopravdana upotreba betona, i neekonomičnost ovih građevina. Međutim, upotreba zelenila kao vida mitigacije nije nepoznata, čak je i veoma korišćen alat u 3D prikazima, gdje okolni nepoželjni objekti prosto nestaju iza drveća koje zapravo ne postoji. Podjednaka je obmana, kao i da je objekat ekološki održiv ako ima na primjer zeleni krov ili fasadu. Jer zeleno jednostavno nije jednako održivo, već je pristup mnogo složeniji od toga.
Isto, zamjeraju mu i da se ovakav pristup ne bavi socijalno ekonomskom i društvenim aspektom, pri tome arhitekta Dejvid Leterbarou, koji ga često kritikuje, navodi: “Čini se da je eko-brutalizam vođen preokupacijom tehničkim aspektima dizajna životne sredine, a ne složenijim društvenim i kulturnim pitanjima koja su implicirana u odnosu između arhitekture i održivosti.
I dok je sam brutalizan opisivan kao iskren arhitektonski stil, zbog svoje ogoljenosti, i odsustva fasadnih ornamenata, eko-brutalizam se može posmatrati kao potpuno suprotan iskrenom- zelenilo maskira, omekšava i razvodnjava samu srž brutalističke arhitekture, i kao takav se „dodvorava“ savremenom, ekološki osviješćenom, društvu, ili bar dijelu društva.
I dok je sam brutalizam opisivan kao iskren arhitektonski stil, zbog svoje ogoljenosti, i odsustva fasadnih ornamenata, eko-brutalizam se može posmatrati kao potpuno suprotan iskrenom- zelenilo maskira, omekšava i razvodnjava samu srž brutalističke arhitekture, i kao takav se „dodvorava“ savremenom, ekološki osviješćenom, društvu, ili bar dijelu društva.
Jedno je sigurno, ove građevine jednostavno moraju izazvati neku emociju, bila ona gađenje, strah ili obožavanje, ne mogu vas ostaviti ravnodušnim. Objašnjavajući efekat brutalističke arhitekture, navodi Dorijan Dobrić (2021.) „Međutim, kada je u pitanju brutalizam, njemu nikad nigde nije mjesto, on uvijek djeluje gorostasan i naprasit, kao kometa iz neke udaljene galaksije koja je udarila u Zemlju i poremetila savršeno funkcionalan ekosistem i zjapi sivilom na jednoj zelenoj planeti.“
Eko-brutalizam unosi dodatnu napetost u ovaj izraženo disonantni odnos prirode i betona, kao da još više naglašava njihovu nepomirljivost. Tako, ostaje svakom pojedincu da razluči šta je za njega eko-brutalizam: pretvaranje, maskiranje, ublažavanje ili nedvosmisleno zatezanje napete strune na relaciji grad-priroda blizu tačke pucanja?
Komentari(0)