Naši vjerni čitaoci su odavno upoznati da se ova rubrika bavi predstavljenjem projekata arhitekata čija su imena dio liste dobitnika Pritcker nagrada, RIBA nagrada i generalno govoreći svijetski poznatih stručnjaka. U ovom broju će naš i vaš „glavni junak“ biti osoba koja je moje kolege i mene upoznala sa terminima arhitektura, crtež, boja, sijenka, ali i sa tim šta znači biti PROFESOR. Aleksandar Radojević. Napisala sam ime i prezime i zastala, ne znam kako da ga opišem, dočaram, predstavim. Privilegija i obaveza. Emocije na stranu, veliki arhitekta Jugoslavije.
Profesor Radojević je bio arhitekta projektant, dizajner namještaja, kritičar, vrsni pedagog, ali prije svega izuzetan crtač.
Prva godina fakulteta, predmet Arhitektonska grafika, ulazi u amfiteatar gospodin u srednje poznim godinama sa kačketom i osmjehom vrcavog djeteta. I skicira u jednom potezu krede majku koja gura kolica. Tako je to kad sjećanja naviru, pa se borim sa tekstom pokušavajući da budem objektivna.
Devedeset godina života i više od sedam decenija rada stalo je u liniju olovke koja za sve to vrijeme nije prestala da diše. Ta linija, jednom povučena, postaje zid, prozor, krov – postaje prostor u kojem čovjek uči da živi. Tako je stvarao Aleksandar Radojević: između crteža i misli, između kamena i tišine.
Njegov rukopis ne počinje u Novom Sadu, niti se završava u Beogradu. On počinje onog trenutka kada čovjek shvati da arhitektura nije samo zid već dah, nije materija već kultura. „Projektovanje je istraživanje,“ govorio je profesor, „jer svaki objekat mijenja prostor, a poznavanje kulture znači – poznavanje sebe.“
Postoje ljudi koji svoj život provedu u prostoru, i oni koji prostor pretvaraju u život. Profesor Aleksandar Radojević pripada objema vrstama. Njegov put bio je ispunjen crtežima, projektima, putopisima, knjigama i sjećanjima na prostore koje je stvarao, oblikovao i proučavao. Arhitekta, univerzitetski profesor, esejista i slikar, Radojević je jedan od onih stvaralaca koji su arhitekturu živjeli kao umjetnost, ali i kao odgovornost prema kulturi i čovjeku.
Rođen 1934. godine u Novom Sadu, Saša Radojević je još u gimnazijskim danima u Beogradu pokazivao interesovanje za formu, svjetlost i proporciju. Završio je Prvu mušku realnu gimnaziju 1953. godine, a potom upisao Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, gdje je diplomirao 1958. godine. Njegovo obrazovanje nikada nije imalo granice – znatiželja ga je vodila širom svijeta. Usavršavao se u Engleskoj 1965. godine, potom u Moskvi na prestižnom Moskovskom arhitektonskom institutu (MARHI) 1974. godine, kao i na Institutu za međunarodne sajmove i izložbe (IMSA) u Meksiko Sitiju 1981. godine. Ti susreti sa različitim arhitektonskim kulturama – britanskom disciplinom, ruskom monumentalnošću i latinoameričkom ekspresijom – ostavili su trag u njegovom rukopisu i formirali njegovu pedagošku misao.
Na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u Beogradu Radojević je proveo gotovo četiri decenije, od 1963. do 2002. godine. Na predmetima Arhitektonsko crtanje i Arhitektura unutrašnjih prostora podučavao je generacije studenata kako da kroz liniju razumiju prostor. Od asistenta do redovnog profesora (1985. godine), prošao je put koji je oblikovao ne samo njegovu karijeru, već i način na koji su budući arhitekti posmatrali stvarnost oko sebe.
Njegova pedagoška djelatnost nije se zadržala samo u Beogradu. Profesor Radojević predavao je na Arhitektonsko - građevinskom fakultetu u Banja Luci, na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta Crne Gore u Podgorici, na Univerzitetu u Oviedu u Španiji (1996–1998), kao i na Univerzitetu u Koncepcionu u Čileu. Svuda je ostavljao isti utisak: profesora koji ne prenosi znanje samo kroz teoriju, već kroz lični doživljaj prostora. Njegova predavanja bila su spoj crtanja, filozofije, anegdote i misaonog izazova.
U oblasti naučno - istraživačkog rada Radojević se posebno isticao proučavanjem vizuelnih komunikacija u arhitekturi i unutrašnjem oblikovanju. Još 1976. godine, stručno - umjetnička verifikacija njegovog stvaralaštva ocijenjena je kao izuzetno dostignuće u domaćoj arhitekturi i izjednačena sa doktoratom po umjetničkoj liniji. Objavio je više knjiga i studija, među kojima se izdvajaju priručnici Arhitektonsko crtanje 1, 2 i 3 i knjiga Razvoj oblika stolice (1976. godine), koja je postala nezaobilazno štivo u razumijevanju odnosa između umjetnosti, dizajna i ergonomije.
Kao autor više od 150 realizovanih projekata, profesor Radojević je svoje ideje materijalizovao u najrazličitijim oblicima: od javnih zgrada, domova kulture, muzeja i hotela, do urbanističkih rješenja, sajamskih paviljona i enterijera. Njegova djela obilježila su gradove širom bivše Jugoslavije. Među najznačajnijima su Dom kulture u Novoj Varoši (1969. godine), Dom kulture sa trgom u Ivanjici (1984. godine), Studentski kulturni centar u Beogradu (1969. godine), Autobuska stanica u Vršcu (1971. godine), kao i Duhovni centar na Zlatiboru (2006. godine). U svakom od tih prostora vidi se njegova vjera da arhitektura nije samo tehnička struktura, već čin kulture i znak vremena.
Posebno mjesto u njegovom opusu zauzimaju muzeološki enterijeri. Radojević je autor brojnih postavki i rekonstrukcija muzeja u Leskovcu, Loznici, Negotinu, Kragujevcu, Surčinu, Zrenjaninu, Aranđelovcu i Sremskoj Mitrovici. Svaki muzej koji je oblikovao govori o njegovoj sposobnosti da prostor pretvori u naraciju – da kroz arhitekturu ispriča priču o istoriji, tradiciji i identitetu.
Aleksandar Radojević nije samo gradio objekte; gradio je generacije, gradio je osjećaj za mjeru, proporciju i duh.
Njegova međunarodna aktivnost obuhvata brojne sajamske postavke i nacionalne izložbe u inostranstvu: Moskva, Pariz, Hanover, Teheran, Kairo, Kuvajt, Bogota, Meksiko, Lajpcig, Brno. Svaki nastup bio je više od predstavljanja – bio je dijalog sa svijetom o ulozi arhitekture u kulturi jednog naroda.
Izlagao je samostalno u Beogradu, Leskovcu, Zrenjaninu, Oviedu i Koncepcionu, a učestvovao je i na najznačajnijim grupnim manifestacijama arhitekture u zemlji i svijetu: Beogradskom trijenalu arhitekture, Sarajevskom trijenalu unutrašnjeg oblikovanja, Salonu arhitekture u Beogradu i međunarodnim izložbama u Volgogradu i Singapuru.
Brojne nagrade potvrđuju njegovu umjetničku i stručnu veličinu: Nagrada ULUPUDS-a za umetnička ostvarenja (1978. godine), Specijalna nagrada Salona arhitekture za Dom knjige „Prosveta“ u Kragujevcu, Majska nagrada za arhitekturu (1983. godine) za enterijer Muzeja jugoslovenskog vazduhoplovstva, Republička nagrada lista Borba (1985. godine) za Dom kulture sa trgom u Ivanjici, kao i prestižna Vukova nagrada (1978. godine, 1999. godine) i nagrada Mihajlo Valtrović (1986. godine) dodijeljena povodom Međunarodnog dana muzeja.
Iza svih tih priznanja stoji čovjek koji je uvijek ponavljao da arhitektura ne smije izgubiti dušu. U svojim esejima o muzejima, o identitetu prostora i ulozi arhitekte u društvu, Radojević je govorio o pojmu „prostorne kulture“ – o potrebi da čovjek gradi sa mjerom, razumijevanjem i poštovanjem prema prostoru u kojem živi. Bio je kritičar savremenih trendova koji brišu autorski pečat, govoreći o „prostornoj pustoši“ – arhitekturi bez identiteta, koja može pripadati bilo kom gradu i nijednom istovremeno.
„Arhitektura je zabava, ona nije problem,“ govorio je studentima. U toj rečenici sabrana je suština njegovog pedagoškog pristupa: arhitektura je igra duha, prostor je dijalog između onoga što jeste i onoga što sanjamo.
Profesor Radojević je bio redovan član ULUPUDUS-a, ASA, SAS-a i DAB-a, kao i međunarodnih udruženja ICSID, ICOGRADA, WCC i AIC. Time je njegovo ime upisano ne samo u istoriju srpske arhitekture, već i u širi kontekst evropskog i svijetskog stvaralaštva.
Koliko jedan čovjek može da oblikuje svijet oko sebe – ako je svaku liniju crtao kao da crta sopstveni život?
Danas, kada se osvrnemo na njegov opus – od prvih crteža do posljednjih projekata – vidimo nit koja povezuje sve: vjeru u kulturu, u obrazovanje i u umjetnost kao način mišljenja o prostoru.
Aleksandar Radojević nije samo gradio objekte; gradio je generacije, gradio je osjećaj za mjeru, proporciju i duh. Njegove zgrade, muzeji i enterijeri nijesu samo prostori – to su svjedočanstva o vremenu koje je još vjerovalo u ljepotu, u liniju koja pamti svijet. Danas, kada njegovi objekti i dalje stoje kao uspravne misli u prostoru, postavlja se pitanje: koliko jedan čovjek može da oblikuje svijet oko sebe – ako je svaku liniju crtao kao da crta sopstveni život?
Dragi profesore, ovo je bio samo pokušaj da Vas dočaram i predstavim ljudima koji nijesu imali privilegiju da Vas upoznaju. A mislim da govorim u ime svih “Vaših diplomaca”. Nedostajaćete!
Komentari(0)