ŠTA JE FOODWASTEFACADE
FoodWasteFacade je fasadni sistem razvijen kao cirkularna alternativa konvencionalnim fasadnim oblogama. Paneli se izrađuju od samljevenih ljuski orašastih plodova i biobaziranog veziva, a projektovani su tako da se mogu demontirati i ponovo upotrijebiti.
Prototip je postavljen na The Green Village, eksperimentalnom poligonu na kampusu TU Delft na kojem se nove tehnologije za građevinarstvo i energetiku testiraju u realnim uslovima. Za dvanaest i po godina rada poligona tu je testirano 619 inovacija, a 225 njih, više od trećine, našlo je primjenu u praksi.
Ideja polazi od dva problema. Građevinski sektor troši velike količine sirovina i proizvodi značajan dio emisija CO₂, dok ostaci iz prehrambene industrije uglavnom ostaju neiskorišćeni. Istraživači iz Delfta navode da fasade u prosjeku čine oko 30 odsto emisija CO₂ jedne zgrade, pa je fasadna obloga logično mjesto za zamjenu energetski zahtjevnih materijala poput aluminijuma i polimera ojačanih vlaknima.
OD ŠEST VRSTA OTPADA DO DVIJE
Prototip je rezultat istraživačkog projekta FoWaBaBio (Food Waste Based Bio-composites) na Fakultetu arhitekture i izgrađene sredine TU Delft, koji vodi dr Olga Ioannou, uz istraživačicu materijala Fieke Konijnenberg. Projekat je finansiran kroz program KIEM holandske istraživačke organizacije NWO.
Istraživači su najprije tražili ostatke hrane koji ispunjavaju tri uslova: da ih ima u dovoljnim količinama, da su ujednačenog sastava i da ne konkurišu nekoj drugoj upotrebi. Izdvojeno je šest kandidata: ljuske lješnika i pistaća, ostaci iz proizvodnje piva, koštice avokada i manga i sjemenke urme. Samljeveni u fini prah, ti ostaci u kompozitu imaju ulogu punila, umjesto vlakana koja se obično koriste, a povezuje ih smola uz dodatak katalizatora.
Najbolje rezultate dale su ljuske lješnika i pistaća. U radu objavljenom u januaru 2026. godine u časopisu Clean Technologies, uzorci sa ljuskama lješnika i furanskom smolom postigli su čvrstoću na savijanje od 62,6 MPa i za 28 dana upili tek oko četiri odsto vode, dok su uzorci sa koštičama avokada upili oko 30 odsto. U ciklusima smrzavanja i odmrzavanja nijesu se svi materijali ponašali jednako: kompozit sa lješnikom zadržao je strukturu, a kod nekih drugih punila pojavili su se mjehuri i pukotine.
UGAONI PANEL I RELJEF IZ KALUPA
Za oblikovanje panela angažovan je dizajn studio Etcetera, koji je za svaki od dva odabrana kompozita osmislio po četiri različita panela. Na osnovu tih dizajna holandska kompanija NPSP, koja se bavi biokompozitima, projektovala je kalupe, a tehnička služba univerziteta (DEMO) izradila je osam aluminijumskih kalupa u stvarnoj veličini. Gotovi paneli su tamne boje i sjajne površine.
Upravo proizvodnja u kalupu omogućava ono po čemu se ovaj materijal razlikuje od obične ravne ploče: u panele se mogu ugraditi složeni 3D oblici i reljefne šare, pa fasada nudi i nove arhitektonske mogućnosti, a ne samo manji ugljenični otisak.
Kao ključnu inovaciju projekta tim izdvaja ugaoni panel od istog biokompozita. Zahvaljujući njemu, fasada se može projektovati i završiti kao cjelina, bez konvencionalnih materijala na uglovima objekta.
ŠTA SE TESTIRA NA OTVORENOM
Na The Green Village fasada je dugotrajno izložena vremenskim uticajima. Istraživači prate trajnost materijala, otpornost na vremenske uslove i potrebu za održavanjem, ali i to kako se sistem u praksi montira, demontira i održava, jer od toga zavisi da li se paneli zaista mogu ponovo upotrijebiti.
Prve praktične pouke stigle su već tokom montaže: pokazalo se da pričvršćivanje panela sa gornje strane čini ugradnju jednostavnijom i stabilnijom. Ovakva iskustva, navode iz The Green Village, ugrađuju se u dalji razvoj sistema.
Terensko testiranje sufinansirano je kroz program vaučera za terenske laboratorije kampusa TU Delft (Kansen voor West), uz sredstva Evropske unije.
PROJEKAT UKRATKO
Naziv: FoodWasteFacade
Lokacija: The Green Village, kampus TU Delft, Holandija
Materijal: samljevene ljuske orašastih plodova i biobazirano vezivo
Istraživanje: projekat FoWaBaBio, Fakultet arhitekture i izgrađene sredine TU Delft (dr Olga Ioannou, Fieke Konijnenberg)
Saradnici: dizajn studio Etcetera, NPSP, DEMO (TU Delft)
Posebnosti: ugaoni panel od istog materijala, 3D reljef, sistem predviđen za demontažu i ponovnu upotrebu
Status: prototip pune razmjere u dugotrajnom testiranju, nije komercijalni proizvod
NIJE PRVI EKSPERIMENT IZ DELFTA
Fakultet arhitekture u Delftu ovom temom bavi se i ranije. Diplomski rad Lare Neuhaus, rađen pod mentorstvom Maura Overenda i Olge Ioannou, pokazao je da se od ljuski oraha i smole mogu presovati ploče za ventilisanu fasadu. Punilo od ljuski činilo je 55 odsto materijala, a ploče su presovane na temperaturi od 150 °C.
Rad je osvojio nagradu za cirkularnost u izgrađenoj sredini za generaciju 2023/2024, ali je i tada naglašeno da proizvod još nije spreman za upotrebu i da su potrebna dodatna istraživanja, uključujući i način reciklaže.
ŠTA JOŠ NE ZNAMO
FoodWasteFacade je za sada prototip pune razmjere, a ne komercijalni fasadni proizvod. Laboratorijski rezultati su obećavajući, ali tek višegodišnja izloženost kiši, UV zračenju, mrazu i temperaturnim promjenama pokazaće kako materijal stari, koliko održavanja traži i da li zadržava izgled i mehanička svojstva. Otvoreno je i pitanje proizvodnje u većim serijama.
Zato je test u Delftu zanimljiv i za projektante van Holandije. Ako se pokaže da paneli od ostataka hrane mogu da izdrže spoljašnje uslove, arhitekte bi dobile materijal koji je istovremeno cirkularan i oblikovno slobodan, a takvu kombinaciju među fasadnim oblogama i danas je teško naći.
Komentari(0)